Ebruliorganizasyon olarak her zaman olduğu gibi, bu kez “Kusura bakmayı kim söylüyor” konusunda sizin yanınızdayız.
Kusura Bakmayı Kim Söylüyor? Özür Kültürünün Sessiz Çatışması
Bazı cümleler vardır, söylendiğinde ortamı yumuşatır; bazıları ise sadece bir alışkanlığın tekrarı olarak havada kalır. “Kusura bakma” da tam olarak böyle bir ifade. Kimi zaman gerçek bir pişmanlığın kapısını açar, kimi zaman ise insanların sorumluluk almadan konuyu kapatmak için kullandığı sihirli bir kaçış cümlesine dönüşür.
Günlük hayatta o kadar sık duyuyoruz ki artık üzerine düşünmüyoruz. Birisi trafikte önünü keser, “kusura bakma” der. Bir arkadaş sözünü tutmaz, “kusura bakma ya” diye geçiştirir. Sosyal medyada biri haddini aşan bir yorum yapar, tepkiler büyüyünce hemen “yanlış anlaşıldım, kusura bakmayın” mesajı gelir.
Peki gerçekten kim kusura bakmayı söylüyor? Gerçekten hata yapan mı, yoksa sadece tartışmadan kurtulmak isteyen mi?
Bence bu kelimenin en büyük problemi fazla kullanılması değil, içinin boşaltılması. Çünkü samimi bir “kusura bakma” insan ilişkilerinde çok güçlü bir araçtır. Ama düşünmeden söylenen, otomatikleşmiş bir “kusura bakma” bazen karşındaki insanın yaşadığı problemi küçümser.
Bugün özellikle sosyal medyada herkes kendini ifade etmek istiyor ama çok az kişi gerçekten sorumluluk almak istiyor. Herkes konuşuyor, herkes tepki veriyor, fakat iş özür dilemeye gelince kelimeler bir anda plastikleşiyor.
“Kusura Bakma” Türk Kültüründe Neden Bu Kadar Yaygın?
Türk toplumunda nezaket önemli bir yer tutar. Sokakta tanımadığımız birine yol verirken bile “kusura bakmayın” diyebiliriz. Aslında bu güzel bir davranıştır. İnsanlar arasındaki küçük gerilimleri azaltır, iletişimi kolaylaştırır.
Ancak burada ince bir çizgi var.
Nezaket başka bir şeydir, sorumluluktan kaçmak başka bir şey.
Bazen insanlar gerçekten hata yaptığını kabul ettiği için değil, ortam gerilmesin diye “kusura bakma” der. Bu noktada cümle bir özür olmaktan çıkar ve bir tür sosyal tampon görevi görür.
Mesela biri arkadaşına sürekli geç kalıyorsa ve her seferinde aynı cümleyi kuruyorsa burada sorun “kusura bakma” dememesi değildir. Sorun, o cümlenin arkasından hiçbir değişiklik gelmemesidir.
Bir insan kaç kere özür dileyebilir ama aynı hatayı kaç kere tekrar edebilir?
Asıl soru burada başlıyor.
Özür dilemek sadece bir kelime midir, yoksa davranış değişikliği gerektirir mi?
Gerçek Bir “Kusura Bakma” Nasıl Anlaşılır?
Gerçek bir özür genellikle bahane aramaz.
“Kusura bakma ama sen de şöyle yaptın.”
Bu cümleyi hepimiz duymuşuzdur. Aslında bu, özür gibi görünen ama içinde savunma barındıran bir cümledir. Özrün hemen arkasına “ama” geldiğinde çoğu zaman sorumluluk paylaşılmaya başlanır.
Tabii ki herkes hata yapabilir. İnsan olmak zaten biraz hata koleksiyonu yapmak gibi bir şey. Mükemmel insan aramak, internet yorumlarında mantıklı tartışma aramak kadar zor olabilir.
Ama hata yaptığında bunu kabul edebilmek ciddi bir olgunluk göstergesidir.
Gerçek bir “kusura bakma” şunları içerir:
Yapılan hatayı kabul etmek,
Karşı tarafın hissettiği rahatsızlığı anlamak,
Aynı davranışı tekrar etmemeye çalışmak.
Bunlar yoksa geriye sadece iki kelime kalır.
Güçlü Yönleri: “Kusura Bakma” Neden Değerli Bir İfade?
İnsan İlişkilerinde Gerilimi Azaltır
“Kusura bakma” doğru kullanıldığında iletişimin kapısını açar. İnsanlar hata yaptığını kabul ettiğinde karşı taraf da daha kolay anlayış gösterebilir.
Hayatta herkes zaman zaman yanlış konuşur, yanlış karar verir veya istemeden birini kırar. Böyle durumlarda gururu bir kenara bırakıp özür dilemek ilişkileri güçlendirir.
Bana göre bu kelimenin en güzel tarafı, insanlara geri dönüş fırsatı vermesidir. Çünkü herkes ikinci bir şansı hak edebilir.
Bir tartışmada amaç karşı tarafı ezmek değil, problemi çözmek olmalıdır.
Empatiyi Güçlendirir
Birinin “kusura bakma” demesi aslında “senin yaşadığın şeyi fark ettim” anlamına gelebilir.
Günümüzde insanların en büyük problemlerinden biri empati eksikliği. Herkes kendi haklılığını savunuyor. Sosyal medyada tartışmalara bakınca bazen insanların fikir alışverişi değil, küçük çaplı savaş yaptığını düşünüyorsunuz.
Bir özür bazen o savaşın fişini çekebilir.
Zayıf Yönleri: “Kusura Bakma” Bazen Neden Rahatsız Edici?
Sorumluluktan Kaçış Aracı Olabilir
Bazı insanlar için “kusura bakma” bir çözüm değil, konuyu kapatma yöntemidir.
Bir çalışan sürekli hata yapar ve sadece özür diler. Bir arkadaş sürekli verdiği sözü tutmaz ve yine aynı cümleyi kullanır. Bir ilişkide aynı sorun defalarca yaşanır ama her seferinde birkaç kelimeyle üzeri örtülür.
Burada özür değil, alışkanlık vardır.
Bir insanın sürekli özür dilemesi onu otomatik olarak iyi biri yapmaz. Bazen önemli olan kaç kere özür dilediği değil, kaç kere aynı hatayı yapmadığıdır.
Fazla Kullanıldığında Değer Kaybeder
Her şeyin fazlası gibi özrün de fazlası etkisini azaltır.
Sürekli “kusura bakma” diyen ama davranışlarını değiştirmeyen biri bir süre sonra samimiyetini kaybeder.
Çünkü insanlar sözlerden çok davranışlara inanır.
Bir insan “sana değer veriyorum” diyebilir. Ama bunu davranışları göstermiyorsa o cümlenin ağırlığı kalmaz.
Aynı şey özür için de geçerlidir.
Sosyal Medyada “Kusura Bakma” Tiyatrosu
Bugün sosyal medya, özür kültürünü bambaşka bir noktaya taşıdı.
Bir kişi yanlış bir şey söyler, insanlar tepki gösterir, ardından uzun bir açıklama gelir:
“Kimseyi kırmak istemedim.”
“Yanlış anlaşıldım.”
“Kusura bakmayın.”
Bazen gerçekten pişmanlık vardır. Ancak bazen de amaç sadece eleştiriden kurtulmaktır.
Çünkü sosyal medyada insanlar artık sadece söyledikleriyle değil, yaptıkları açıklamalarla da değerlendiriliyor.
Burada ilginç bir çelişki ortaya çıkıyor:
İnsanlar hata yapmaktan mı korkuyor, yoksa hatalarının sonuçlarıyla yüzleşmekten mi?
Bence ikinci seçenek daha yaygın.
Çünkü hata yapmak insanidir. Ama hatayı kabul etmek karakter ister.
Kusura Bakmayı Kim Söylüyor? Asıl Meselenin Cevabı
Bu sorunun tek bir cevabı yok.
Bazen gerçekten değer veren insan söyler.
Bazen kaybetmek istemeyen insan söyler.
Bazen de sadece tartışmayı bitirmek isteyen insan söyler.
Kelime aynı olsa da niyet değişir.
Bir anne çocuğuna haksızlık ettiğinde söylediği “kusura bakma” ile bir markanın kriz sonrası yayınladığı açıklamadaki “kusura bakmayın” aynı değildir.
Biri ilişkiyi onarmaya çalışır, diğeri çoğu zaman imaj kurtarmaya çalışır.
Bu yüzden mesele kelimenin kendisi değil, arkasındaki samimiyettir.
Özür Dilemek Zayıflık mı, Güç mü?
Toplumda hâlâ bazı insanlar özür dilemeyi güçsüzlük olarak görüyor.
Sanki “haklı çıkmak” insan değerinin ölçüsüymüş gibi davranılıyor.
Oysa bazen en güçlü insan, “Burada hata yaptım” diyebilen kişidir.
Çünkü egoyu susturmak kolay değildir.
Özellikle günümüzde herkes kendini savunmaya programlanmışken, yanlışını kabul etmek ciddi bir fark yaratır.
Ama diğer taraftan sürekli özür dileyip hiçbir şeyi değiştirmemek de olgunluk değildir.
Gerçek güç, hem hata kabul edebilmek hem de aynı hatayı tekrarlamamaktır.
Sonuç: Bir Kelimeden Daha Fazlası
“Kusura bakma” sadece iki kelimeden oluşan basit bir ifade gibi görünse de aslında insan ilişkilerinin önemli parçalarından biridir.
Doğru söylendiğinde kırılan bir kalbi onarabilir, gergin bir ortamı sakinleştirebilir ve insanlar arasındaki güveni artırabilir.
Ama alışkanlık haline geldiğinde, davranış değişikliği olmadan tekrarlandığında anlamını kaybeder.
Belki de kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor:
Biz gerçekten özür mü diliyoruz, yoksa sadece sorunların üzerini mi kapatıyoruz?
Çünkü gerçek bir “kusura bakma”, sadece karşı tarafın kulağına ulaşmaz. Davranışlara da yansır.
Söylemesi kolay olan iki kelime değil, arkasında durulması zor olan bir sorumluluktur.